Marcin Laudański

Są w prawie każdym warsztacie obsługującym samochody osobowe i dostawcze. Często nawet wszystkie w warsztacie stanowiska naprawcze są wyposażone w dźwigniki dwukolumnowe. 

Na rynku jest bogata oferta dźwigników o różnej konstrukcji, parametrach technicznych i oczywiście cenie, łączy je natomiast funkcja i szeroki zakres możliwych do wykonania na stanowisku napraw. Każdy warsztat znajdzie w tej ofercie odpowiednie urządzenie, w zależności od potrzeb wynikających z zakresu świadczonych usług, jak również dostępnej przestrzeni serwisowej, na której będą stały te urządzenia. Jest niezwykle ważne, aby dobrać odpowiednie urządzenie do naszych potrzeb. Należy jednak pamiętać, że jak w przypadku każdego rozwiązania uniwersalnego, niektóre czynności naprawczo-obsługowe są trudne lub niemożliwe do zrealizowania na tego typu urządzeniach.

Dozór techniczny dźwigników

W artykule zostaną przedstawione dźwigniki dwukolumnowe produkcji krajowej i zagranicznej. Zanim zaprezentujemy te urządzenia przedstawimy kwestię dozoru dźwigników w świetle obowiązujących przepisów. Od dnia 1 lipca 2001 r. dźwigniki podlegają dozorowi w zakresie projektowania, produkcji, w tym wytwarzania materiałów i elementów, naprawy i modernizacji, a także obrotu oraz eksploatacji. Wymagania odnośnie tych czynności są zawarte w przepisach ustawy o dozorze technicznym z dnia 21 grudnia 2000 r. Skupimy się na wymaganiach wynikających z ustawy dla nowych dźwigników. Firmy produkujące tego typu urządzenia muszą mieć uprawnienia do produkcji i obrotu, bądź w przypadku urządzeń importowanych - uprawnienia do eksportu tych urządzeń do Polski, niezależnie od posiadanych certyfikatów Unii Europejskiej CE lub innych. Nie wszyscy importerzy uporali się jeszcze z procedurami i niektóre urządzenia są dopuszczone do obrotu warunkowo. To jeszcze nie wszystko. Aby można było używać dźwignik, musi on być zamontowany i uruchomiony jedynie przez wykonawców uprawnionych przez dozór techniczny do montażu dźwigników! Należy zwrócić uwagę na to, że rozdzielone są uprawnienia na montaż i naprawę dźwigników (!), a także, że odpowiednie uprawnienia powinni mieć pracownicy firmy, jak i sama firma (!) realizująca montaż lub naprawę. Spełnienie powyższych warunków jest niezbędne do zarejestrowania dźwignika i uzyskania decyzji dozoru zezwalającej na jego eksploatację. W trakcie eksploatacji wszelkie przeglądy i konserwacje dźwignika mogą być przeprowadzane przez konserwatorów uprawnionych do naprawy dźwigników przez Urząd Dozoru Technicznego. Przeprowadzone przeglądy konserwacyjne powinny być odnotowane przez konserwatora w dzienniku konserwacji urządzenia. Dźwigniki, pod którymi w trakcie normalnej eksploatacji mogą przebywać osoby, podlegają formie dozoru technicznego pełnego, co jest równoznaczne z koniecznością przeprowadzania przez Urząd Dozoru Technicznego badań okresowych. Badania takie powinny być wykonywane co najmniej raz w roku. Więcej na ten temat można przeczytać w artykule ăPodnośniki pod dozorem - interpretacja przepisówÓ (Auto Moto Serwis nr 12/01) oraz w samej ustawie.
Ostra konkurencja na rynku powoduje, że firmy oferujące dźwigniki zajęły się czynnościami wynikającymi z przepisów ustawy. Zawsze dobrze jest być świadomym, co i jakie czynności musimy wykonać, aby móc w świetle obowiązujących przepisów eksploatować tego typu urządzenia. To, co wynika praktycznie z ustawy, to bezpieczna, ale też i droższa eksploatacja dźwignika, bo i czynności obsługowe wykonywane przez konserwatora posiadającego stosowne uprawnienia, jak i coroczne badania okresowe przeprowadzane przez pracowników UDT, są odpłatne.

Rodzaje dźwigników

Dźwigniki dwukolumnowe można sklasyfikować w dwóch grupach: elektromechaniczne oraz elektrohydrauliczne. Różnica polega na sposobie przekazania napędu na wózek. W dźwignikach elektromechanicznych ruch pionowy wysięgnika odbywa się przez ruch postępowo-obrotowy śruby względem nieruchomej nakrętki, a w dźwignikach elektrohydraulicznych - przez przekazanie ciśnienia hydraulicznego na siłownik. 
Dźwigniki elektromechaniczne różnią się od siebie sposobem przeniesienia napędu pomiędzy śrubami. Tradycyjnym rozwiązaniem jest przeniesienie napędu przez przekładnię łańcuchową. Przekładnia łańcuchowa jest zamontowana w dolnej ramie, jedynie w dźwigniku Hofmann BT2500 jest ona zamontowana w ramie górnej. Dolna rama (podstawa) uniemożliwia swobodny przejazd samochodu na stanowisku warsztatowym. 
Obsługa tych urządzeń jest bardziej skomplikowana, bo trzeba dbać o odpowiedni naciąg łańcucha, jak i smarowanie odpowiednimi, według zaleceń producenta, środkami smarnymi. Trzeba również dbać o czystość, a przede wszystkim nie dopuszczać do dostępu wody do ramy dolnej, gdyż skraca to znacznie żywotność przekładni. Niewątpliwą zaletą tego rozwiązania jest jego cena. Coraz częściej oferowane dźwigniki mają oddzielny napęd każdej śruby wraz z synchronizacją ich ruchu. Dźwigniki takie są wyposażone w dwa silniki, zwykle o mocy mniejszej niż ich odpowiedniki z przekładnią łańcuchową. 
Silniki montowane na obu kolumnach powodują, że konieczne jest przeciągnięcie między nimi instalacji zasilania: w posadce lub górą - w ramie górnej, w zależności od wersji. Ruchy obu silników są synchronizowane mechanicznie: poprzez linkę Bowdena (umieszczona w ramie górnej) lub elektronicznie. Charakterystyczne dla tego typu dźwigników (z synchronizacją linką Bowdena i elektroniczną) jest nawet kilkukrotne synchronizowanie położenia w czasie podnoszenia, zależne od wartości maksymalnej odchyleń wzniosów obu wysięgników określonych przez producenta. Odbywa się to przez zatrzymanie silnika zamontowanego na kolumnie, na której wózek uniósł się wyżej. Można przy tym zaobserwować lekkie ruchy boczne kolumn. Przy wyborze dźwignika synchronicznego należy przede wszystkim zwrócić uwagę na wysokość kolumn i wysokość po zamontowaniu ramy górnej (może dochodzić do 4 m). Rzadziej stosowanym rozwiązaniem przeniesienia napędu na drugą śrubę jest zastosowanie wału kardana. Tego typu podnośniki też mają ramę dolną. Trwałość tego typu mechanizmu, jeśli jest prawidłowo zamontowany i eksploatowany, jest większa od przekładni łańcuchowej, a przy tym wymaga mniejszej obsługi.
Dźwigniki elektrohydrauliczne występują w wersjach z kolumnami połączonymi ramą dolną lub górną. Ostatnie rozwiązanie charakteryzuje się wolną przestrzenią między kolumnami, ale dźwignik ma znacznie większą wysokość. Są to urządzenia cichsze i czas podnoszenia jest krótszy od dźwigników elektromechanicznych. Moc silnika elektrycznego jest mniejsza niż w dźwignikach elektromechanicznych, gdyż napędzają tylko pompę hydrauliczną. Umożliwiają opuszczenie pojazdu bez potrzeby włączania silnika elektrycznego, tylko przez otwarcie zaworu przelewowego. Jednak układ hydrauliczny wymaga obsługi przez osoby odpowiednio do tego przeszkolone. Więcej o dźwignikach hydraulicznych można przeczytać w artykule Zalety hydraulicznego podnośnika samochodowego w tym numerze Auto Moto Serwisu. 

Rodzaje wysięgników

Dźwigniki elektrohydrauliczne i elektromechaniczne występują z różnymi wersjami wysięgników: symetrycznymi, asymetrycznymi. Od konstrukcji łap wysięgników zależy minimalny prześwit samochodu, pod który uda nam się wprowadzić wysięgnik podnośnika. Większość dźwigników występuje w wersjach z obniżonymi łapami w zakresie od 90 do 110 mm. W wersji podstawowej wysokość łapy wynosi 130-140 mm i więcej przy dźwignikach o większym udźwigu. Niektórzy producenci wyposażają łapy w różne końcówki o regulowanej wysokości (np. Stenhżj). Przy zastosowaniu takich końcówek można uzyskać maksymalną wysokość podnoszenia równą 2205 mm, ale trzeba pamiętać o tym, że minimalna wysokość podnoszenia będzie w tym przypadku ok. 250 mm. Maksymalne wysokości podnoszenia omawianych dźwigników mieszczą się w przedziale 1800-2205mm, a więc można dobrać odpowiedni dźwignik do wzrostu mechaników. W ofercie można znaleźć dźwigniki z ramą najazdową o regulowanej szerokości, która umożliwia podnoszenie pojazdu stojącego na kołach.

Obsługa

Prezentowane dźwigniki są proste w obsłudze. Należy zwrócić uwagę na prawidłowe ustawienie pojazdu na stanowisku i podparcie w odpowiednich miejscach. Po podniesieniu samochodu na wysokość 10 cm należy sprawdzić, czy łapy wysięgnika są równo położone i zablokowane. Samo podnoszenie i opuszczanie odbywa się najczęściej za pomocą przycisków lub przełącznika obrotowego.

Konserwacja

O trwałości i sprawności dźwigników decyduje konstrukcja, materiały nakrętek nośnych i oczywiście prawidłowa obsługa. Pamiętajmy o czystości na stanowisku pracy, zwłaszcza rama dolna i wysięgnik powinny być utrzymane w czystości.
Każdy producent stosuje swoje własne rozwiązania konstrukcyjne, a także odmienne materiały. Powoduje to konieczność, w przypadku dźwigników elektromechanicznych, stosowania odpowiednich środków smarnych do śrub. W dźwignikach śrubowych z nakrętkami z metali kolorowych producenci krajowi polecają z reguły smar ŁT-4. Przy nakrętkach teflonowych lub z tworzyw sztucznych nie można stosować smaru stałego, tylko olej wrzecionowy o odpowiedniej klasie lepkości. W żadnym przypadku nie wolno tu stosować smaru zawierającego molibden lub grafit. Dopuszczalne przez producenta środki smarne są określone w instrukcji obsługi i należy zwrócić uwagę, aby je prawidłowo stosować. Zwracamy na to uwagę, gdyż nierzadko spotyka się przykłady nieprawidłowego smarowania, a co za tym idzie - szybkiego zużycia elementów konstrukcyjnych dźwignika.
W podnośnikach hydraulicznych należy zwrócić uwagę na stosowanie odpowiedniego oleju hydraulicznego, określonego w dokumentacji techniczno-ruchowej dźwignika. Na przykład w podnośnikach DHD firmy Gabiga wolno stosować olej hydrauliczny HL46. Liny powinny być smarowane smarem penetrującym do lin i łańcuchów. Nie wolno dopuścić do skorodowania lin, ani popękania pojedynczych drutów.
Szczegółowe zasady konserwacji dźwigników są opisane w DTR i z nią powinniśmy się zapoznać przed podjęciem prac. Jak już wspomniano każdy producent stosuje własne rozwiązania konstrukcyjne, które narzucają odpowiednią obsługę dźwignika.

Zabezpieczenia

Każdy producent wyposaża dźwignik w układy bezpieczeństwa, działające w przypadku zerwania/zużycia się nakrętki (dźwigniki śrubowe) lub łańcucha (gdy występuje przekładnia łańcuchowa). W momencie natrafienia na przeszkodę przy opuszczaniu układ bezpieczeństwa także zatrzyma tę czynność. W dźwignikach elektromechanicznych są montowane dodatkowe nakrętki zabezpieczające. Natomiast w dźwignikach elektrohydraulicznych są montowane zapadki mechaniczne, które nie dopuszczą do swobodnego opadania wózków wraz z pojazdem.
W przypadku zauważenia przez użytkownika jakichkolwiek niepokojących objawów przy obsłudze urządzenia, należy sprawdzić czy nie doszło do całkowitego uszkodzenia niektórych elementów, a w razie wątpliwości wezwać autoryzowaną ekipę serwisową. Procedury awaryjnego opuszczania dźwignika są przedstawione w DTR dźwignika.
Więcej na temat stosowanych zabezpieczeń i bezpiecznej obsługi dźwigników można przeczytać w artykułach: ăDźwigniki - bezpieczeństwo pracyÓ (Auto Moto Serwis nr 10/01) oraz ăBezpiecznie przy podnośnikuÓ (Auto Moto Serwis nr 12/00).

Serwis

Decydując się na zakup dźwignika należy zwrócić uwagę nie tylko na okres gwarancji, ale także czas reakcji ekipy serwisowej. Ustawowy czas naprawy gwarancyjnej 14 dni w przypadku warsztatu jest zbyt długi i dlatego większość dystrybutorów na terenie całej Polski stara się zapewnić 24-godzinny czas reakcji serwisu. Inni natomiast oferują umowy serwisowe, w których czas reakcji, jak i ceny serwisu są negocjowane.

Ceny

W zestawieniu podano ceny katalogowe dźwigników. Do tej ceny należy doliczyć cenę dowozu i montażu przez ekipę posiadającą odpowiednie uprawnienia. Należy zwrócić uwagę, że niektórzy dystrybutorzy w podawanej cenie katalogowej dźwignika oferują dowóz i montaż dźwignika, inni tylko dowóz lub tylko montaż.

Autor serdecznie dziękuje Panu Henrykowi Wiecińskiemu za uwagi i udzieloną pomoc przy pisaniu artykułu.